طرح 7
X
هنرهای دستی و تزیینی سیستان و بلوچستان سکه دوزی گلیم بافی سفالگری سوزن دوزی حصیربافی
طراحي شده توسط خانم فاطمه الهي بخش مربي سازمان صنايع دستي استان
سئولات سكه دوزي
طراحي شده توسط خانم فاطمه الهي بخش مربي سازمان صنايع دستي استان
1-در قديم به سكه دوزي چه مي گفتند؟
ج: سامان دوزي
2- چرا اين هنر به نام سكه دوزي معروف شده؟
ج:به علت اينكه در زمان قديم از مابقي پس انداز زنان بلوچ هر چه باقي مي ماند آن را به عنوان پس انداز روز مبادا بر روي پارچه اي از موي شتر همراه پولك ، آينه و دكمه دوخته مي شد كه به عنوان ذخيره اي براي آينده به حساب مي آمد.
3- سكه چگونه بر روي پارچه دوخته مي شد؟
ج: سكه هاي 1 ريالي و 2 ريالي قديمي را از چهارطرف سوراخ كرده (سوراخ ها بايد خيلي ظريف باشد)تا به چشم نيايد كه هر موقع به آن احتياج داشته باشند بتوان از آن استفاده كنند.
4- مواد اوليه سكه دوزي را بنويسيد؟
ج: پولك-مرواريد شماره3 و5و8-انواع اشكها-يراق-پارچه مشكي-ستاره –ماه كامل حلال-انواع برگ-انواع گوشواره- انواع شكوفه- شمشير-آينه قابدار طلايي و نقره اي و سبز و آبي و قرمز-انواع آينه هاي برش خورده –مقوا
5- ابزار كار سكه دوزي را نام ببريد؟
ج: كاتر يا تيغ موكت بري-قيچي-سوزن نخ-نخ گلاباتون طلايي و نقره اي-نخ نامريي-نخ مشكي-مقوا براي پشت كار و در آوردن الگو
6- از چه نوع پارچه هايي براي سكه دوزي استفاده مي شود؟
ج: انواع پارچه هاي مشكي كه بدون گل باشد برجسته نباشد آهار نداشته باشد ضخامت آن زياد نباشد و انواع پارچه هاي ژرسه و مخمل جير رنگي و ساتن
7- طريقه در آوردن يك سكه دوزي به چه صورت است؟
ج: ابتدا به وسيله كاغذ الگو شكل مورد نظر را طراحي كرده و طرح آن را به روي كاغذ الگو در آورده بعد طرح را بر روي مقوا پياده كرده در آخر طرح را به وسيله كاتر يا قيچي برش مي دهيم
8- يك سكه دوزي چه مراحلي را طي ميكند؟
ج:ابتدا در آوردن الگو ،انداختن الگو بر روي مقوا، برش الگوي در آورده از مقوا، الگو در آورده را بر روي پارچه كه بر روي كار دوخته ميشود گذاشته و از طرح اصلي الگو اطراف آن را يك سانت بيشتر در آورده كه بتوانيم آن را بر پشت كار بچسبانيم
بعد از چسباندن پارچه بر روي مقوا و دوختن يراق اطراف كار و كامل كردن آن بوسيله انواع پولكها
چسباندن آستري و دادن مقوا بر روي پشت كار آخرين مرحله كار مي باشد.
9- براي دوخت مرواريدهاي اطراف آينه بزرگ از چه نوع نخي استفاده مي كنيد؟
ج: از نخ نامريي
10- براي دوخت انواع برگها از چه نوع نخي استفاده مي كنيم؟
ج: نخ گلاباتون طلايي و نقره اي
11- براي دوخت مرواريد دورآينه از چه مرواريدي استفاده مي كنيم؟
ج: مرواريد شماره 5
12- براي دوخت چه مرواريد بر روي ستاره ها و پولكها استفاده مي شود؟
ج: مرواريد شماره 3
13-براي ريشه كردن از چه موادي استفاده مي كنيم؟
ج: انواع اشكهاي رنگي و كامواهاي رنگي و مرواريد شماره 8
-
14- براي محكم كردن آستري بر روي كار اصلي از چه نوع چسبي استفاده مي شود؟
ج: چسب رازي-چسب حرارتي-چسب چوب
15- براي دوخت آينه بر روي كار از چند روش استفاده مي كنيم؟
ج: 3 روش
1- دوخت آينه هاي كوچك كه چهار طرف آن سوراخ مي باشد فقط دوخت چهار طرف آن كافي است
2- دوخت آينه بزرگ كه به اندازه دلخواه برش خورده الگو اصلي دور آينه را يك سانت كمتر از آينه اصلي در آورده و دور آن را با مرواريد ميدوزيم
3- دوختن نخ به صورت ضربدري دور تا دور آينه برش داده شده و پر كردن آن به وسيله نخهاي كاموا به صورت دندان موشي
16- آيا مي توانيم براي پر كردن مواد سكه دوزي آنها را بر روي كار اصلي دوخت يا چسباند؟
ج: خير روش اصلي دوختن مواد سكه دوزي بر روي كار است
17- در سكه دوزي مقدماتي چند نوع كار داريم؟
ج: 7 نوع كار (2 لوزي-يك مثلث-مستطيل-دايره-4نيم دايره-3 لوزي-انواع محرابها- سطل زباله-جا دستمال كاغذي)
18- در مرحله پيشرفته چند نوع كار وجود دارد؟
ج: سردري-سكه هاي بزرگ كه بصورت كبدان يا همان جيب بلوچي مي باشد كه آن هم 3 سايز دارد 1 متري 1.5 متري 2 متري و انواع روميزي ها و كوسن
19- براي دوخت روميزي از چه روشي استفاده مي كنيم؟
ج: ابتدا پارچه مورد دلخواه پارچه ساتن به اندازه 50*50 را برش داده بعد پشت آن را به وسيله لايه چسب چسبانده بعد دور تا دور كوسن را از لبه يراق داده و از مركز كارمان شروع به دوخت مي كنيم.
20- در زمان قديم از سكه دوزي چه استفاده اي مي كردند؟
ج: بيشتر براي تزئينات استفاده مي شدند (براي جلوي رختخواب يا به اندازه تخت پارچه اي را كه از موي بز يا شتر بافته شده بود به اندازه جلوي تختخواب برش زده و به وسيله آينه هاي رنگي و دكمه و خر مهره تزئين مي كردند يا اينكه براي بردن جهاز روي شتر را سكه دوزي مي كردند.
21- اندازه هاي 3 لوزي كوچك چقدر است؟
15*15 سانتيمتر
22- محراب هاي بزرگ از چند تكه دوخته مي شوند؟
ج: از 5 تكه
23- براي ريشه كردن سكه هاي بزرگ از چه مرواريدي استفاده مي شود؟
ج: از مرواريد شواره 3 كه بوسيله اشكهاي چوبي به صورت ضربدري بافته مي شود و بعد به وسيله كامواهاي رنگي در سر مرواريد وصل شده و به صورت ريشه به كارهاي بزرگ وصل مي شود.
24- آيا در ريشه كردن به غير از مرواريد و كاموا از چيز ديگري هم مي توان استفاده كنيم؟
ج: بله انواع اشكهاي رنگي و مرواريد هاي رنگي شماره 5
25-اندازه 2 لوزي چقدر است؟شكل آنرا بكشيد؟
ج: 25*25 سانتيمتر
26- شكل و اندازه يك مثلث و 3 مستطيل را بنويسيد و بكشيد.؟
اندازه 4 مستطيل 34*17 كه يك عدد از اين مستطيل به صورت مثلث در آمده مانند شكل و از 9 عدد مربع 6*6 براي وصل كردن كار استفاده مي شود.
27-شكل ريشه كارهاي بزرگ به چه صورت است؟
28- محراب چند سايز دارد شكل و اندازه دوخت آن را بنويسيد و بكشيد؟
ج: اندازه هاي مورد دلخواه ولي فاصله دوخت 10 سانت مي باشد
28- براي در آوردن يك سردري چه بايد كرد؟
ج:ابتدا بايد اندازه در مورد لزوم را درآورده مثلا اندازه بالاي در 1.5 مي باشد بايد سردري كه برش مي زنيم اندازه آن 150*40 باشد به صورت دلخواه مي توانيم به صورت پرده اي ساده درآورده بعد پشت پارچه اصلي بالا يه چسب چسباند و به روشي كه ياد گرفتهايم آن را تقسيم مي كنيم و شروع به دوخت مي كنيم.
29- چند نوع آينه داريم نام ببريد؟
ج:آينه قابدار طلائي 2- آينه قابدار سبز آبي قرمز 3- انواع آينه هاي كه از بيرون سفارش مي دهيم و به اندازه مي باشد.
30- براي وصل كردن كار اصلي با آسترو پشت كار چه بايد كرد؟
ج: ابتدا كار اصلي را آماده كرده بعد به وسيله مقوا كلفت و به اندازه همان كار اصلي برش زده به وسيله پارچه آستري مورد لزوم چسبانده و آستري و كار اصلي را روي هم قرار داده و به وسيله نخي كه به رنگ همان كار باشد كوك مي زنيم كوكها نبايد زياد بزرگ باشد چون به مرور زمان باز شد و آينه اي كه ميان اصلي و آستري مي باشد مي افتد و كار را خراب مي كند.
31- آيا رابطه اي ميان سكه دوزي و سوزن دوزي وجود دارد؟
ج: بله ما بعضي از روشهاي سوزن دوزي را بر روي سكه دوزي پيدا مي كنيم مثلا براي وصل كردن آينه بر روي كار از دندان موشي استفاده كرده و هنگامي كه سوزن دوزي و سكه دوزي با ظرافت بروي پارچه يا لباسي دوخته مي شود بسيار زيباتر است.
32- آيا براي دوخت لباس هم از طرحهاي سكه دوزي استفاده ميشود؟
ج: بله از تمام پولكهاي رنگي و مليله ها را مي توان بر روي مانتو دوخت و از دوخت آن لذت برد
33- هنر سكه دوزي در كجاي ايران كار مي شود؟
ج: در استان سيستان و بلوچستان
|
سکه دوزی سکه دوزي يکي از هنرهاي دستي بلوچستان است که عموما خانوادههاي بلوچ از آن جهت تزئين رويه ي رختخواب يا زينت گردن شتر در موقع عروسي استفاده ميکنند و اغلب جهت زينت اطاق نيز به ديوار ميآويزند. هنر سکه دوزي در بلوچستان مانند سوزندوزي داراي سابقه يي طولاني است و تقريبا در تمامي مناطق روستائي استان رايج ميباشد و توليد وعرضه ي آن جنبه محلي دارد و اگر داد و ستدي در اين خصوص صورت بگيرد بيشتر در بينخود اهالی است. مرغوبيت محصولات سکه دوزي شده بستگي زيادي به مواد اوليه مرغوبدارد. مهمترين موادي که در ساخت محصولات سکه دوزي شده بکار ميرود عبارت است ازپارچه هائي که داراي برق و جلا ميباشد (مانند جرسه)، دکمه،، آينه، پولک، خرمهره و امثالآن. در گذشته به دليل هم مرز بودن منطقه با کشورهاي هند و پاکستان، اهالي بلوچستاناين نوع مواد اوليه را ابتدا از هندوستان و سپس از پاکستان وارد مي کردند و به همينجهت در مورد اصالت اين هنر بومي استان شبه و شک فراواني وجود داشت به طوري که بعضي از محققين و کارشناسان اين رشته را نشات گرفته از هنرهاي دستي هند عنوانکردهاند در حاليکه به هيچ وجه چنين نيست و سکه دوزي هنري صد در صد بلوچي است وداراي اصالت بومي بوده و مختص منطقه ي بلوچستان ميباشد و اگر مشابهت هايي بين اينهنر و انواع آن در کشورهاي همجوار ديده ميشود فقط به جهت وجوه اشتراک فراواني است که اهالي بلوچستان ايران با اقوام ساکن در کشورهاي مجاور از نظر قوميت، نژاد، زبان وفرهنگ دارند و لذا وجود اين تشابهات در هنر دستي ساکنين اين مناطق امري طبيعي است.سکه دوزيها، دو نوع است يکي آنها که براي آويختن ساخته مي شوند و اغلب مجموعه يي ازاشکال لوزي، مربع و مثلث دارند که براي اين کار پارچه را به شکلهاي مورد نظر انتخاب کرده بنا به سليقه ي خود به طرز بسيار زيبايي روي آن دکمه هاي سفيد ميدوزند و در لابلايدکمه هاي دوخته شده آينه هاي کوچک و بزرگ و پولک قرار ميدهند. و شکل بديع بوجودمي آورند. محصولات توليدي همان گونه که گفته شد بسيار جالب بوده و داراي اصالت مي باشد و اين همان نوع سکه دوزي هايي است که هم اکنون در اغلب فروشگاههاي صنايع دستي عرضه شده و به فروش مي رسد. اگر چه در حال حاضر قسمت اعظم مواد اوليه ي مورد نياز اين نوع توليد از داخل کشور تامين ميگردد، ولي هنوز قسمتي از موادمورد نياز اين صنعت مانند آينه هاي بزرگ و کوچک و برخي از انواع پولکها به دليل عدم توليد آنها در داخل، و فراواني و ارزاني آن در پاکستان به صورت قاچاق از آن کشور واردمي شود. در سالهاي اخير، معاونت صنايع دستي سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی وگردشگری ايران به دليل نقش اين صنعت در اقتصاد منطقه و قابليتهاي آن در جهت ايجاد درآمد براي زنان و دختران روستايي به آن اهميت بيشتري داده و جهت تشويق روستاييان بلوچ به فعاليت بيشتر در اينزمینه، اقدام به آموزش رشته فوق بصورت خاص درتمام مراکزآموزشی استان نموده است .مهمترين مراکز توليد و عرضه سکه دوزي، روستاهاي اسپکه، پيپ، فنوج، چانف و آهوران از توابع شهرستان ايرانشهر است . نوع ديگر سکه دوزي که توليد آن جهت ارائه به بازار فروش چندان مقرون به صرفه نيست و معمولا جز در منازل خود اهالي در جايي ديگر يافت نميشود، نوعي است که بيشتر روي رختخواب مياندازند و ساخت آن شکل بخصوصي دارد که بر روي قطعه يي بافته شده ازپشم به طول تقريبي 3 متر و عرض 50 سانت در متن طرح مورد نظر دکمه مي دوزند، درلابهلاي دکمه هاي خر مهره و آينه هاي ريز و درشت را جا داده اطراف آن را ميپوشانند. و ازيک طرف سراسر طول محصول را با منگوله هايي از پشم زينت ميدهند. اين سکه دوزيهاسنتي بوده و تهيه ي آن براي خانوادههاي بلوچ هزينه ي بسياري در بر دارد زيرا مواد زينتيآن نسبت به آويزهاي ديواري خيلي بيشتر است و گرانتر هم تمام مي شود. مرغوبيت ايننوع سکه دوزيها بستگي مستقيم با وضع مالي خانواده ي توليد کننده و سليقه ي سازنده دارد و از طرفي دارا بودن تعداد بيشتر سکه در منزل هر فرد نيز معرف وضع مالي خوب آن شخص ميباشد. گردآورنده مطالب : آقاي محمد بهروز عيسي زهي(كارشناس صنايع دستي)
|
اولین تولید کننده کیت های سکه دوزی در ایران
جهت کسب اطلاعات با ایمیل زیر تماس بگیرید.
حال چند طرح جديد
طرح های جدید تولید شده
اگر تمایل به همکاری با این وبلاگ دارید لطفا عکسها و پیشنهادهای خود را به آدرس ایمیل زیر ارسال نمایید.
rnhrk@yahoo.com
مواد مصرفي پارچه - دكمه-آينه-مرواريد -سكه - پولك- برگ و ماه هاي پلاستيكي و كاموا
